Kantelpunten (De LES)
Categorie(ën): Klimaat, Ecologie, Thematische lessen
(Klassikale of groepsopdracht)
Ons klimaat is aan het veranderen, dat is wel duidelijk. Er wordt op allerlei manieren geprobeerd om die opwarming tegen te gaan, omdat de oorzaak vooral ligt in menselijk activiteiten, vooral door de productie van CO2 door verbranding van fossiele brandstoffen. Zie de tekst Kantelpunten.
Let wel, dit gaat alleen nog maar over processen rond de oceanen, de werkelijkheid is nog ingewikkelder!
Maar het is een ingewikkeld verhaal, Daarom kan het beter opgedeeld worden, waarbij iedereen of elk groepje een onderdeel vaar zijn rekening neemt en daar aan het eind verslag over uitbrengt aan de hele groep/klas. Lees de tekst over kantelpunten oppervlakkig door, en verdeel de klas in groepjes die elk een onderdeel voor hun rekening nemen.
Maar iedereen moet in elk geval ook de inleiding meenemen en het stuk Over kantelpunten en terugkoppeling.
Verdeel het bijvoorbeeld in de volgende 5 onderdelen:
- Hogere luchtvochtigheid maakt verschil en Bewolking
- Toename van orkanen door hogere watertemperatuur
- Toename zuurstofloze (anaerobe) zones en verandering van de grote circulatie en Geen klimaatprobleem maar milieuprobleem
- Koraalsterfte en Verzuring van oceanen
- Processen die nu al plaatsvinden rond de polen en een positieve terugkoppeling geven
Vragen per thema om je op weg te helpen
Hogere luchtvochtigheid maakt verschil en Bewolking
- Het is algemeen bekend dat er bij verbranding van organische stoffen, ook fossiele, naast CO2 ook water vrij komt. Waarom zou niemand zich naar het schijnt tot voor kort hierover druk gemaakt hebben?
- Waardoor zijn de temperatuurverschillen van de lucht aan de grond veel groter dat die van de bovenste laag van de oceanen?
- Zoek uit hoeveel water er in de lucht zit op dit moment, of gemiddeld. Waarom is dit inde winter binnenshuis zo weinig?
- Hoe werkt de terugkoppeling van waterdamp dus?
- Leg uit hoe wolken tegelijk voor positieve en negatieve terugkoppeling kunnen zorgen.
- Boven de polen kunnen wolken uit waterdruppels of uit ijskristallen bestaan, maar meestal zijn het daar ijskristallen. Boven het noordpoolgebied komen al vaker wolken van waterdruppels voor. Waarom is dat een slecht teken?
Toename van orkanen door hogere watertemperatuur
- Waardoor ontstaan orkanen altijd boven zee? Op het land kan het ook heel warm worden…
- Hoe zit een orkaan in elkaar? Hoe kan het dat er in het centrum energie naar de ruimte wordt afgevoerd.
- Meer orkanen zou dus goed zijn tegen de opwarming… Toch liever niet, hoezo?
Toename zuurstofloze (anaerobe) zones en verandering van de grote circulatie en Geen klimaatprobleem maar milieuprobleem
- Zuurstofarme gebieden in de oceanen zijn er altijd wel geweest, maar nooit zo veel en zo uitgebreid als tegenwoordig. Hoe kunnen wateren zuurstofarm of -loos worden door natuurlijke oorzaken?
- En hoe door menselijke effecten?
- In de diepzee zit niet erg veel zuurstof, maar genoeg om er leven te laten bestaan. De grote ‘lopende band’ zorgt voor een trage verversing van het diepzeewater. Aan het oppervlak heeft de MOC veel invloed op het klimaat. Bijvoorbeeld: New York ligt op dezelfde noorderbreedte als Madrid, maar In New York is het in de winter vaak heel koud. Hoe kun je dat verklaren?
- Als er veel ijs op Groenland smelt zou dat de lopende band kunne vertragen of stilzetten in de noordelijke Atlantische oceaan. Hoe zou dat kunnen?
- Hoe kunnen zuurstofloze zones bijdragen aan het versterken van de opwarming?
- Ontbossing kan ook zorgen voor terugkoppeling en dus opwarming, maar niet alleen door uitspoeling naar zee. Welke andere effecten worden door ontbossing versterkt?
- De ernstigste dode zones liggen voor de kusten van dichtbevolkte gebieden – met intensieve landbouw. Hoe kan de landbouw er voor zorgen der minder meststoffen naar zee spoelen?
Koraalsterfte en verzuring van de oceanen
- El Nino betekent ‘het kind’, omdat het meestal rond kerstmis optreedt. De vissers langs de westkusten van Zuid-Amerika kenden het verschijnsel al lang. Dan stopte de koude golfstroom vanuit het zuidpoolgebied. Waar aan zullen die vissers dat gemerkt hebben?
- Grootschalige koraalsterfte is het eerst waargenomen in 1998, daarna weer in 2010, 2014 en 2017 steeds in samenhang met de El Nino cyclus. Waarom werd er niet direct (bij de eerste keer) verband gelegd met klimaatopwarming?
- Waarom is koraalsterfte op zich zelf slecht voor de biodiversiteit en de visstand?
- Koralen leggen calciumcarbonaat vast. Toch blijken ze geen grote rol te spelen bij het opnemen van CO2 in de oceanen. Welke groepen organismen spelen wel een grote rol?
- Veel CO2 wordt opgelost in de oceanen en vastgelegd. Waardoor gebeurt dit minder als het oceaanwater zuurder is. Hoe loopt de terugkoppeling waardoor het steeds sneller kan gaan, in dit geval?
Processen rond de polen
- Waardoor wordt het albedo-effect veroorzaakt, en waarom is dat zo verschillend tussen ijs en zeewater?
- Hoe kan de slingerende straalstroom zorgen voor zowel extra koud als extra warm weer in Europa, Noord Amerika en Siberië?
- Hoe kan fijnstof op sneeuw de opwarming versnellen?
Zie ook http://sustainablefootprint.org/the-surprising-ecology-of-dust-1/ en http://sustainablefootprint.org/the-surprising-ecology-of-dust-2/ beide pagina’s in het Engels
- Waar komt het methaan vandaan dat vrijkomt als de permafrost ontdooit?
Extra:
Er zijn allerlei zaken die invloed hebben op de koolstofkringloop en dus het klimaat, waar ook kantelpinten een rol (kunnen) spelen. Op deze site vind je allerlei verhalen waar je voorbeelden kunt vinden. Kijk bijvoorbeeld op de volgende pagina’s:
Grote vissen spelen ook een rol in de koolstofkringloop, het wegvangen van die vissen zou wel eens kunnen bijdragen aan de versnelling van de klimaatverandering. Zie http://sustainablefootprint.org/nl/loss-of-ocean-predators-has-impact-on-climate-change-strategies/
Meer over de verzuring van de oceanen en de gevolgen ervan zie je op http://sustainablefootprint.org/nl/nederlands-klimaatverandering-en-verzuring-van-de-zee/
Een heel ander geval van terugkoppeling en klimaat vind je hier: negatieve terugkoppeling waardoor het klimaat op arde weer leefbaar werd – ooit, heel lang geleden.
(http://sustainablefootprint.org/nl/teachers/theme-lessons/plant-life-saved-earth-from-an-icy-fate/