Home

Vliegjes dansen in de zon… hoe lang nog?

Categorie(ën): Agrarische sector, Ecologie, Nieuws

Het aantal insecten is sterk gedaald. Dat komt niet alleen door de intensieve landbouw maar door onze hele manier van leven

Het najaar is nog warm en nog steeds dansen de vliegjes in de zon boven de vijvers in de parken, eindigend in het web van spinnen. Maar hoe lang nog? De hoeveelheid insecten is de afgelopen 27 jaar met gemiddeld 76% gedaald, bleek uit recent onderzoek in Duitsland. Voor Nederland geldt ongetwijfeld hetzelfde. Vlinders bijvoorbeeld zijn er al jaren steeds minder, ook minder soorten trouwens. Voor hommels geldt hetzelfde.

Dag vlinders, dag hommels

Ik heb het zien gebeuren”, zegt Jap Smits, werkzaam bij Staatsbosbeheer in Zuidoost-Brabant en sinds 38 jaar boswachter. „Onze natuur boert achteruit, hoe zeer we ook met het milieu bezig zijn. Het hele ecosysteem wordt uitgekleed. Als heidebeheerder zie ik dat de bodem is bereikt. Per hectare zijn we de afgelopen vijftig jaar veertig ton mineralen kwijtgeraakt. Dat is het gevolg van zure regen en uitspoeling van zwavel in de jaren zeventig, en later van stikstof en ammoniak door de landbouw.“ De regen maakt mineralen beschikbaar voor planten die daardoor kunnen groeien. Als dat minder goed lukt, stort alles in.

Zonder mineralen sterft een rups tijdens het verpoppen en wordt geen vlinder. Zonder goed insectenvoedsel gaat het ei van een koolmees niet open. Soorten verdwijnen. “Ik werd altijd blij van de heidehommel maar ik heb hem al vijf jaar niet gezien. Daardoor is ook de Europese mierwesp verdwenen, die op de heidehommel parasiteert.” Ook in de buitengebieden zitten minder insecten. Omdat er geen bloemrijke akkerranden meer zijn. En in wegbermen zie je tegenwoordig evenmin veel bloemen. Ga eens in Italië rijden; daar zit je autoruit vol met platte insecten omdat er zoveel bloemrijke bermen zijn. Het is niet zo dat alleen de landbouw schuldig is. Ook de industrie en de afvalverbranding zijn dat. Het komt gewoon door onze manier van leven. We willen snel per auto overal heen, we willen op skivakantie, we bestellen via internet en die artikelen moeten door vrachtwagentjes naar ons toe worden gebracht. Dat is slecht voor het milieu. Wat kan helpen, en daar wordt mee geëxperimenteerd, is mineralen in de vorm van gemalen lava weer op de bodem van de natuur gooien. Steenmeel. En voor het buitengebied zou het helpen, als boeren randjes van hun akker afstaan voor bloemen.

Bloemen verdwijnen, grassen en brandnetels nemen hun plaats in

Behoorlijk deprimerend, ja”, vindt ecoloog Henk Siebel van Natuurmonumenten de uitkomsten van het Duitse insectenonderzoek. „We herkennen het beeld. We zien soorten al jaren achteruit gaan. Maar soms komen er ook wel eens soorten terug. Nu blijkt dat de totale biomassa van insecten achteruit gaat. Dat is een schepje er bovenop. We denken soms : de kwetsbare soorten verdwijnen en daarvoor in de plaats komen algemenere soorten. Nu blijkt dat er sprake is van een dramatische afname van alle soorten.  De afname van insecten heeft gevolgen voor de hele natuur. Neem de broedvogels in de bossen op droge zandgronden, zoals de Veluwe. Ik wandelde er laatst en dacht: waar zijn de vogels gebleven? Je hoort af en toe een zielig piepje.”

De oorzaken liggen voor de hand. De intensivering van de landbouw, met bestrijdingsmiddelen zoals de neonicotinoïden en de uitstoot van ammoniak die direct ingrijpt op de natuur. Bloemplanten verdwijnen en grassen en brandnetels komen ervoor in de plaats. Stikstof heeft een verzurend effect op de bodem. Op heidevelden zie je tegenwoordig vaak alleen nog de paarse struikheide,  Andere soorten bloeien er niet meer. Zodat er op veel momenten voor insecten niets te eten is .”Wat we kunnen doen, is niet gemakkelijk. We kunnen nieuwe natuur maken, dat wel. Maar in het algemeen zijn er grenzen aan wat je met natuurbeheer kunt bereiken. Er zijn andere maatregelen nodig.”

Ontrommeling van het landschap

Totaal niet verrassend,” zegt entomoloog Theo Zeegers van het kenniscentrum EIS over de uitkomsten van het onderzoek. „Ik loop al 35 jaar rond met een insectennetje en volgens mij is het in Nederland nog erger dan in Duitsland. Er zit steeds minder in mijn netje. Het gaat heel geleidelijk. Elk jaar opnieuw zijn er iets minder insecten.”

Het landschap is veranderd, vooral onder invloed van de landbouw. Kijk eens naar het gebied tussen Veenendaal en Wageningen. Dat was vroeger één groot blauwgrasland, nu nog maar een klein stukje ervan. Oorzaak is de intensivering van de landbouw, en ook de ontrommeling van het landschap . Er zijn nog maar weinig braakliggende percelen, en hoekjes van akkers waar niet wordt gemaaid en waar insecten kunnen zitten. Er is sprake van verzuring van de bodem. En van vermesting. En van verdroging. De bodem is gedaald. Daardoor kunnen de boeren beter werken. Maar die maatregelen hebben wel deze gevolgen.

Onze natuur verdwijnt. Wat ik heb zien gebeuren is dat de natuur is teruggedrongen naar reservaten. Nu zie je zelfs in die reservaten de invloed van de landbouw. Dat is dubbelop. Ik denk dat je het boeren eigenlijk niet kwalijk kunt nemen. Als wij het als maatschappij anders willen, dan moeten we maatregelen nemen. Er is iets heel erg mis aan het gaan. We moeten ons niet verliezen in de achteruitgang van een of andere soort. Alle soorten gaan achteruit. En let wel, we hebben het over duizenden soorten vliegende insecten. En wat dacht je van alle vogels die van het eten van insecten afhankelijk zijn? Als een grauwe klauwier weinig meikevers ziet, dan moet hij meer doen om er genoeg te vinden. Dat geldt ook voor het paapje en de tapuit. En voor weidevogels. We zouden hier meer onderzoek naar moeten doen.”

 

 

 

Een ‘malaise val’ waarmee vliegende insecten worden gevangen

 

Wat kunnen we er aan doen?

Er zal een meer duurzame landbouw moeten komen – en andere maatregels, maar wat iedereen kan doe is zijn eigen omgeving beter voor insecten maken: je tuin vol zetten met inheemse planten, zo dat er de hele zomer – van het vroege voorjaar tot laat in de herfst – wat bloeit. Zelfs een balkon of vensterbank kun je vol zetten met bloeiende planten. zie ook: Een tuin (ook) voor insecten.

Bron: Arjen Schreuder in NRCHandelsblad,  20 oktober 2017, enigszins bewerkt.