Home

Blauwhelmen voor het klimaat?

Categorie(ën): Klimaat, Ecologie, Geschiedenis van mens en omgeving, Bevolking, Duurzame energie, Thematische lessen

Blauwhelmen
Blauwhelmen zijn VN-soldaten die naar landen worden gestuurd, waar conflicten het leven voor de mensen onleefbaar maken. Misschien denk je er wel over je later op die manier nuttig te maken voor de wereld…
De Verenigde Naties zijn na de Tweede Wereldoorlog opgericht onder het motto: nooit meer zo’n wereldoorlog. Logisch dat de VN mensen naar conflictgebieden sturen.

Conflicten om olie of water of door een ander klimaat
Olie en water zijn nogal eens de reden waarom landen met elkaar in conflict raken, dat is bekend (denk bijvoorbeeld aan het Midden Oosten)
Dat het veranderende klimaat straks ook wel eens tot problemen kan leiden, is een reden voor de VN om onderzoek te steunen op dit gebied. Watertekorten, woestijnvorming, overstromingen, allemaal mogelijk conflictstof als er veel mensen bij betrokken raken.
Dit is niet zó vergezocht, denk maar aan de voorspellingen van “Amersfoort aan zee” – als de zeespiegel echt een paar meter hoger komt.

Zeespiegelstijging
In de laatste IJstijd was de zeespiegel een meter of zes lager dan nu, toen kon je naar Londen lopen, en was de Theems een zijrivier van de Rijn.
De zeespiegel is al duizenden jaren aan het stijgen.

Wat gebeurt er als de zeespiegel de komende eeuw een meter of vier stijgt zoals sommige mensen voorspellen?

Moeten we die verhalen geloven? En – belangrijker, als dat mogelijk is, wat moeten (kunnen) de Verenigde Naties – en wijzelf?

Hieronder een reeks tekstjes over de klimaatverandering en zeespiegelstijging met telkens een paar vragen erbij.Ga als volgt aan de slag:1. Verdeel de klas in groepjes van drie.2. Elk groepje neemt een tekst met vragenbij de kop; de bespreekt de vragen en zoekt antwoorden .3. Daarna geeft elk groepje een minipresentatievoor de klas, van het probleem met mogelijke oplossingen.4. Tot slot kan de klas overleggen welke actie(s) de VN zouden moeten ondernemen om te zorgen dat deze onduurzame voetafdruk, van de rijke landen, kleiner wordt, zodat mensen in de armere landen en de mensen in de toekomst ook nog een beetje prettig kunnen leven.

Casus I
In 1996 heeft de Nederlandse regering vastgesteld
Dat
De gemiddelde wereldtemperatuur niet meer dan 2°C mag stijgen
• En dat niet sneller dan 0,1° per tien jaar
• Dat de zeespiegel niet meer dan 50 cm mag stijgen
Dat klinkt niet bedreigend.Maar die andere verhalen dan?
En: kunnen wij als klein landje daar wat aan doen?
En: moeten we bang zijn voor een warmer klimaat?Pessimisten voorspellen dat het westen van Nederland over niet al te lange tijd onder zee zal verdwijnen: “Amersfoort aan zee”. Want het warmer klimaat doet de zeespiegel meters stijgen.

Vragen:
1.
Onze regering wil haar beleid maken om te zorgen dat het niet erger wordt dan dat.. Hoeveel procent van de wereldbevolking woont in Nederland?
2. Hoeveel procent van de CO2-uitstoot gebeurt door ons land?
3. Hoeveel zouden wij onze CO2-uitstoot moeten verminderen om mede te zorgen dat het klimaat niet veel warmer wordt?
4. Volgens sommige onderzoekers is windenergie niet rendabel omdat de prijs van een windmolen hoog is. Beredeneer dat windenergie over langere tijd gerekend wel goedkoper is
5. Anderen willen meer kernenergie, en beweren dat dat goedkoper is. Beredeneer dat kernenergie juist duur is als je alle kosten meetelt.
6. Bedenk hoe je mensen ervan zou kunnen overtuigen, dat het goed is je eigen CO2-uitstoot (dus energiegebruik) te beperken – en hoe je ‘de politiek’ ervan zou kunnen overtuigen.

Casus II 

Hoeveel stijgt de zeespiegel wanneer al het landijs smelt?

De ijskappen van Antarctica, Groenland en al het resterende landijs (zoals de gletsjers in Alaska, Canada, de Himalaya en op IJsland) bevatten in totaal momenteel bijna 29 miljoen kubieke kilometer zoet water (1 kubieke kilometer is 1.000.000.000.000 liter water).Wanneer al het ijs zou smelten geeft dit het volgende:
Als Antarctica afsmelt: 61 meter zeespiegelstijgingAls Groenland afsmelt: 7 meter zeespiegelstijgingAls het overige landijs afsmelt: 0.5 meter zeespiegelstijging.Al dit landijs kan niet in korte tijd smelten. Maar ook het langzaam en gedeeltelijk smelten van ijskappen kan een aanzienlijke zeespiegelstijging tot gevolg hebben. Volgens schattingen zou het afsmelten van het Groenlandse ijs meer dan duizend jaar duren.
Wereldwijd is de zeespiegel gedurende de twintigste eeuw gestegen met ongeveer 14-20 centimeter (1.4-2.0 millimeter per jaar).

Vragen:1. Als het klimaat warmer wordt door het verbranden van fossiele brandstoffen zullen deze ijsmassa’s nooit helemaal afsmelten, Waarom niet?
2. Er zijn aanwijzingen dat de hoeveelheid sneeuw en ijs op Antarctica juist zal toenemen als het wereldklimaat warmer wordt. Waardoor geven warmere oceanen meer neerslag? (dus ook meer sneeuw op Antarctica).
3. Waarom staat het ijs van de Noordpool hier niet bij?
4. Leg uit dat elke voorspelling zeer onzeker is, dat niemand kan zeggen hoeveel de zeespiegel echt zal stijgen
5. Beredeneer dat het ondanks die onzekerheid goed is de CO2-uitstoot te beperken.

Casus III

Hoeveel stijgt de zeespiegel door het uitzetten van de oceaan?
Wanneer de luchttemperatuur stijgt zal ook de temperatuur van de oceaan stijgen, eerst aan het oppervlak en later ook op grotere diepte. Als gevolg van de opwarming zal het oceaanwater uitzetten.

Hoeveel het water uitzet bij een bepaalde temperatuurstijging hangt sterk af van de temperatuur van het zeewater zelf: warm water zet meer uit dan koud water. Ook het zoutgehalte en de diepte waarop het water zich bevindt zijn van belang voor de uitzetting (zout water zet meer uit dan zoet water bij dezelfde temperatuurstijging).
Voor het bepalen van de zeespiegelstijging door uitzetting van het zeewater is het dus niet alleen van belang om te weten hoeveel de luchttemperatuur stijgt, maar ook hoe snel die warmte wordt opgenomen in de oceaan en tot op welke diepte die opwarming merkbaar is. Wereldwijd is de zeespiegel gedurende de twintigste eeuw gestegen met ongeveer 14-20 centimeter (1.4-2.0 millimeter per jaar).

Vragen
1.Naar verwachting zal in het jaar 2100 zal de luchttemperatuur 1.4 C tot 5.8 C hoger zijn dan in 1990. (IPCC, 2001). Als we even aannemen dat alleen de bovenste kilometer van de oceanen mee opwarmt. Hoeveel stijgt de zeespiegel dan in de tropen (watertemp 30°) (bereken het voor 1,5 en voor 6˚ stijging)
2. En bij ons? (gemiddelde watertemp 10°)
3. Wat zal dat voor gevolgen hebben voor de zeestromingen?
4. Leg uit dat elke voorspelling zeer onzeker is, dat niemand kan zeggen hoeveel de zeespiegel echt zal stijgen
5. Leg uit dat het ondanks die onzekerheid goed is om te proberen het verbranden van fossiele brandstoffen te beperken.

Casus IV

Bericht in november 2006CO2-uitstoot groeit jaarlijks

 “In 2005 steeg de uitstoot van CO2 door het verbranden van fossiele brandstoffen tot een recordhoogte van 7,9 miljard ton, 3% meer dan het jaar ervoor. De jaarlijkse uitstoot is sedert het begin van de industriele revolutie, , eind 18de eeuw, toen mensen begonnen op grote schaal fossiele bandstoffen te stoken, gestaag toegenomen. Vanaf het begin van de twintigste eeuw is de toename steeds sneller gegaan. De jaarlijkse uitstoot is sinds 1900 vijftien maal zo groot geworden, en met ongeveer 3% per jaar toegenomen” aldus Joseph Florence van het Earth Policy Institute

De mensheid weet nu wel dat koolstofdioxide in de atmosfeer het klimaat opwarmt – en dat dit vervelende gevolgen zal hebben voor veel mensen,vooral in de arme landen. Maar we verbranden nog steeds elk jaar meer olie, gas en steenkool.

Vragen:

1. Als de CO2 uitstoot nu met 3% stijgt, betekent dat ook 3% stijging van het CO2gehalte in de atmosfeer?
2. Hoeveel was het gehalte aan CO2 tweehonderd jaar geleden, hoeveel is het nu en hoeveel zal het zijn in 2050 als de huidige lijn doorzet?
3. Welke andere bronnen van verhoogde CO2 uitstoot zijn er?
4. Waar blijft een groot deel van het CO2?
5. Biodiesel wordt gezien als een belangrijke oplossing. Waarom? Uit de uitlaat komt toch ook gewoon CO2 en H2O?
6. Biodiesel en elektriciteit uit biomassa is minder perfect dan mensen vaak zeggen: er is nog steeds veel fossiele brandstof voor nodig. Leg dat uit.


Casus V

Het klimaat in de wolken

Bericht van 27 november 2006

Op de Noordpool is de gemiddelde temperatuur de laatste 50 jaar met 7˚C gestegen
Een bericht over het onderzoek daar:

Onderzoekers stellen klimaatverandering vast in de wolken

“ Onderzoekers turen in de wolken dicht bij de ‘top van de wereld’ in de hoop een mysterie op te lossen en iets meer te begrijpen van de opwarming van de wereld. Het mysterie bestaat uit waterdruppeltjes in de wolken. Op een afstand van nog geen duizend kilometer van de Noordpool zouden ze bevroren moeten zijn, maar er zijn veel meer van vloeibaar water, dan men had verwacht.

Tot onze grote verrassing bleek er in de Arctische wolken heel veel onderkoeld vloeibaar water te zitten. Er is zelfs vloeibaar water gevonden in wolken waar de temperatuur min 30 graden Celsius was.”

Terwijl NASA meldde dat 2005 het warmste jaar tot dan toe was, gaat het debat over de opwarming van het klimaat nog steeds door -maar hier niet. De onderzoekers van het Eureka Weather Station in Nunavut in Noord Canada en de Inuit (Eskimo’s) die hun omgeving zien ontdooien is het geen vraag meer of het klimaat opwarmt

Uttal merkte op dat waterwolken de atmosfeer in het Noordpol gebied meer zullen opwarmen dan ijswolken, omdat water meer warmte, uitgestraald vanaf de aardoppervlak, vasthoudt

Dit betekent dat de verhouding ijs/water in de wolken wel eens heel belangrijk kan zijn voor de regeling van de temperaturen op de Noordpool en het smelten van het ijs,” zegt ze.
In Nunavut is het smelten goed waarneembaar. “Vroeger hadden we 10 maanden winter, nu maar 6,” zegt Simon Awa, een Inuit leider. “Ieder jaar komt de winter later.”
De gemiddelde wintertemperaturen zijn in het Noordpoolgebied in de afgelopen 50 jaar met 7 graden gestegen”.

Vragen:
1. Het is al langer bekend dat de opwarming op en rond de noordpool veel sneller gaat dan op andere plaatsen. Nu vinden onderzoekers een verklaring. Geeft afsmelting van het noordelijke poolijs ook zeespiegelstijging? Waarom wel/niet?
2. Wat is het verschil tussen onderkoeld water en gewoon water?
3. Terwijl het wereldklimaat op de grond warmer wordt, wordt het op zeer grote hoogte juist kouder. Verklaar dat
4. Waardoor zit er juist boven de polen veel Ozon (op zeer grote hoogte)?
5. Heeft het effect van onderkoeld water in de poolwolken mogelijk ook effect op de ozonlaag?


 
  Als de veranderingen in het poolgebied zo verdergaan, is de noordelijke IJszee in de toekomstige zomers een open zee – en heeft deze ijsbeer een groot probleem.
Casus VI

De ecologische vluchteling

Volgens schattingen van World Watch zijn er op dit moment wereldwijd zo’n 30 miljoen ecologische vluchtelingen. Oorlog, vervolging en andere oorzaken zijn verantwoordelijk voor nog eens 17 miljoen vluchtelingen.De redenen voor ecologische vluchtelingen om hun geboortegrond te verlaten zijn divers. Voedselschaarste, ontbossing en de impact van klimaatverandering zijn enkele van deze redenen. Ze zorgen op hun beurt voor verdere problemen doordat de migratie van grote groepen mensen kan leiden tot conflicten en spanningen in het land of gebied van herkomst én in het gastland.Er wordt wel gesuggereerd dat het aantal ecologische vluchtelingen in 2050 kan stijgen tot 150 miljoen door klimaatveranderingen.

Vragen:
1. Op welke manier maken klimaatveranderingen een gebied onbewoonbaar? Kun je een voorbeeld bedenken van een gebied waaruit mensen vlucht(t)en omwille van klimaatveranderingen?

2. Volgens de Verenigde Naties is een vluchteling iemand die
“(…) uit gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, zich bevindt buiten het land waarvan hij de nationaliteit bezit, en die de bescherming van dat land niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil inroepen, of die, indien hij geen nationaliteit bezit en verblijft buiten het land waar hij vroeger zijn gewone verblijfplaats had, daarheen niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil terugkeren.” (bron: vluchtelingenwerk) Wat betekent deze definitie voor ecologische vluchtelingen? En is een vluchteling in Nederland eigenlijk hetzelfde als een asielzoeker?

3. We hebben gezien dat klimaatveranderingen en vluchtelingen met elkaar te maken hebben. Kijk in dat verband eens naar wat de verschillende politieke partijen in Nederland zeggen over het milieu. En over vluchtelingen? Zie je een samenhang tussen (gebrek aan) aandacht voor milieu-aspecten en strengheid dan wel coulantheid ten aanzien van vluchtelingen? Wat vind je daarvan?