Home

Aardappels voor oesters

Categorie(ën): Biotechnologie, Ecologie, Duurzame projecten

Ecosystemen herstellen

Overal ter wereld spelen natte ecosystemen, zoals venen, mangroven, koraalriffen en moerassen een belangrijke rol in de plaatselijke evenwichten. Ondanks het feit dat men dit wel weet, zijn veel van deze ecosystemen verdwenen of gedegradeerd. Er wordt veel geïnvesteerd in het herstel, maar meestal met weinig succes. Herstel is zo moeilijk omdat de stabiliteit van dergelijke ecosystemen afhankelijk is van terugkoppeling door sleutelsoorten. Het is een typisch kip-en-ei-probleem.

De aardappel en de oester

Ken je die van de aardappel en de oester? Het is geen grap, maar een nieuwe technologie: een driedimensionaal rooster gemaakt van aardappelmeel, waarmee oesterbanken hersteld kunnen worden: de Biodegradable EcoSystem Engineering Elements (BESE) worden al ingezet bij het herstel van kust-ecosystemen. BESE wordt gemaakt van afvalproducten bij de fabricage van aardappelchips. BESEelementen hebben grote ecologische voordelen vergeleken met traditioneel plastic substraat. Het is een stevige driedimensionale structuur, die tot grote matten aan elkaar geklikt kan worden (vergelijk met bijvoorbeeld eierkartons), er lekken geen chemicaliën uit, het is gemakkelijk te hanteren, verteerbaar en valt vanzelf na verloop van tijd uiteen.

Oesters, meer dan lekkers

De meeste mensen kennen oesters als delicatesse, zo lekker dat men het heeft over engeltjes die op je tong pissen. Maar natuurbeschermers zien de oester heel anders: het zijn de stille helden van onze rivierdelta’s. In veel gebieden spelen oesters een sleutelrol in het gezond houden van kustgebieden.

Oesterbanken zien er niet aantrekkelijk uit, modderig en met scherpe kanten, maar ze houden het water gezond: elke oester filtreert dagelijks tientallen liters water schoon. Oesterbanken spelen een rol als kraamkamer voor allerlei soorten zeedieren, en leveren voedsel en beschutting voor vissen, krabben, garnalen en vogels. Ze beschermen de kustlijn. En ze leveren ook nog geld op. Weinig soorten combineren zoveel ecologische en economische diensten. Maar oesterbanken gaan overal achteruit. Ze krijgen niet zo veel aandacht als de koraalriffen, maar ze zijn even bedreigd. In de afgelopen twee eeuwen is 85% van de oesterbanken verdwenen. Kusterosie, natuurlijke vijanden, ziekten en overbevissing hebben alle hun tol geëist. Door oesters gebouwde riffen waren soms tot 30 meter diep, maar er is weinig van over. Onze rivierdelta’s lopen gevaar. Het belang van herstel kan niet genoeg benadrukt worden.

Natuurbeschermers hebben van alles geprobeerd om de riffen te herstellen, van kokosvezels en jute tot gerecyclede toiletten, maar niets werkte goed. Oesters hebben een harde ondergrond nodig waar de larven zich op hechten en de dieren kunnen groeien. Men heeft het geprobeerd met plastic oestermatten, met zakken gevuld met schelpen. Maar hier komt BESE precies van pas: het zijn stevige structuren, waar de oesters zich op kunnen vestigen, en na 5 tot 10 jaar als er een oesterbank is ontstaan valt het materiaal uiteen zonder resten achter te laten.

Mosselen op BESE

Beter dan plastic

Maar BESE kan veel meer, het kan plastic ook voor andere doeleinden vervangen: de PVC-buizen die gebruikt worden bij het herplanten van mangroven, het kan een basisstructuur vormen bij het herstel van koraalriffen en zeegrasmatten. Verzwaard met stenen zou het kustlijnen kunnen verstevigen. Niemand wil nog plastic toepassen in de oceanen, en daar kan BESE de oplossing zijn.

Toepassing in Nederland

Griend is een onbewoond eiland in de Waddenzee, een belangrijk vogelreservaat. Het Griend-project is niet alleen gericht op het eiland, maar ook op het omringende wad. Het eiland en het omringende wad zijn van elkaar afhankelijk. Een rijk wad komt óók de vogelrijkdom van het eiland ten goede. Rondom het eiland lopen daarom experimenten om het wad te verrijken en kenmerkende Waddenzeeprocessen terug te brengen. Er zijn biologisch afbreekbare kunstriffen aangebracht bestaande uit BESE-elementen waaruit mosselbanken kunnen ontstaan. Mossels hebben net als oesters een harde ondergrond nodig. En er is proefgewijs zeegras aangeplant. De effecten van mosselbedden (Mytilus edulis) op zeegras (Zostera marina) worden onderzocht. Ook is het effect van deze structuren en mosselbanken op het omliggende wad (golfhoogte, sediment) onderdeel van de studie.

Werken aan het Griendproject: nieuwe mosselbanken mogelijk maken rond het eiland